Philip Pearlstein (geboren in 1924) is wellicht de belangrijkste Amerikaanse realistische schilder van de tweede helft van de 20e eeuw. Geboren als zoon van een chirurg uit Pittsburgh, werd Pearlstein tijdens de Tweede Wereldoorlog opgeroepen voor het leger en maakte hij vele schetsen en schilderijen van het Italiaanse landschap. Hij studeerde in 1949 af aan het Carnegie Institute of Technology. Hij behaalde een graad in kunstgeschiedenis aan het NYU Institute of Fine Arts (1955), hield datzelfde jaar zijn eerste solotentoonstelling in de Tananger Gallery en nam tussen 1956 en 1973 deel aan tien tentoonstellingen in het Whitney Museum. In de jaren 50 concentreerde Pearlstein zich op landschapsschilderijen van rotsen en geërodeerde kliffen, waarbij hij streefde naar abstracte patronen in de stijl van de abstract expressionistische schilders uit New York. Rond 1960 maakte hij echter de overstap naar zorgvuldig getekende, realistische studies van naaktmodellen in zijn atelier, die nog steeds streven naar abstract vormgegeven en assertieve beelden. Pearlstein was kunstdocent aan het Pratt Institute (1959-1963) en vervolgens hoogleraar beeldende kunst aan Brooklyn College (1963-1987). Hij schildert en exposeert nog steeds.
Pearlstein verwierf faam door zijn toewijding aan figuratieve landschaps- en landschapsschilderkunst in een tijd waarin het abstract expressionisme deze interesses uit de mode had gebracht. Desondanks gebruikt Pearlstein het naakt als een zeer dynamisch element in zijn werk, dat abstract wordt gemaakt door diverse compositiemiddelen. 
Twee zittende vrouwelijke modellen in kimono's met spiegel (1980, 102x152 cm) toont veel van deze middelen: het figuur afsnijden en weergeven in een vervormende pose en vanuit een vervormende hoek; twee of meer figuren presenteren in contrasterende of complementaire posities; het beeld complexer maken met gevouwen en gedessineerde textiel, hoekige objecten of reflecties; een ingetogen kleurenpalet gebruiken dat is afgestemd op de harmonieën van naakt vlees; en alles tegen de muur of in de hoek van een beperkte binnenruimte plaatsen. Hij bedekt soms ook grote delen van het beeld met een patroon op de voorgrond – het draadgaas van een ventilator, het net van een hangmat – dat het beeld in herhalende facetten verdeelt. Pearlsteins naakten in aquarel zijn niet te onderscheiden van die in olieverf. Hij besteedt evenveel aandacht aan elk medium, maar heeft een bijzondere voorkeur voor de directheid en onomkeerbaarheid van aquarelverf, die het schilderen de risico's van een "atletische sport" geeft. Ondanks de complexiteit van elk schilderij werkt Pearlstein altijd naar de natuur in plaats van naar foto's. Hij maakt een zorgvuldige potloodtekening, brengt grondlagen aan en verfijnt vervolgens de details van elk onderdeel van het schilderij in één tot twee maanden van wekelijkse sessies. De verveelde of vermoeide houding van de modellen die aan deze lange, nauwkeurige bestudering worden onderworpen, draagt bij aan de emotionele afstand in zijn werken. Zoals Robert Hughes schreef: "Antisentimenteel, antihumanistisch, anti-erotisch, vijandig tegenover onzekerheid, onverschillig voor de 'psychologie' van expressionistische figuurschilderkunst en de existentiële twijfel van abstract expressionisme: Pearlsteins werk is anders dan alles wat we in het Amerikaanse realisme hebben gezien sinds Thomas Eakins ."
aquarelkunstenaars |
|
Pearlstein schreef dat het naakt "een op zichzelf staand onderwerp is dat vormen van grote complexiteit biedt, steeds variërend in hun onderlinge relaties, en in grote verscheidenheid beschikbaar is." Het naakt vertegenwoordigt met andere woorden niets anders dan zichzelf en kan zo gepositioneerd worden dat er oneindig veel compositievariaties ontstaan. Maar voor de meeste volwassenen wordt de realiteit van het naakte menselijk lichaam vertroebeld door onze terughoudendheid om er in het echte leven naar te kijken en door de glanzende vervormingen van pornografie en kitschkunst. 
Pearlstein herstelt de complexiteit van het naakt door de fysieke eigenaardigheden van zijn modellen te benadrukken en ze tegelijkertijd als abstracte composities te presenteren. Model in Kimono on Drafting Stool (1985, 104x75cm) wordt geanonimiseerd door het hoofd en de schouders af te snijden, maar wordt tegelijkertijd individueel gemaakt door de details van handen, voeten, knieën en borsten. De verticale draperie van de kimono, die weerspiegeld wordt in de strakke lijn van het rechterbeen, de rugleuning van de kruk en de hangende hand en borsten, wordt gecontrasteerd door de horizontale randen van het zijden patroon, de nadruk op het gebogen been en de lijnen van de onderarm, de zitting van de stoel en de muurlijst. Dit alles benadrukt de lichtgekleurde dij en buik, die ons uitnodigen om de contrasten in spierspanning, kleur, textuur en gewicht in de andere delen van de figuur uitvoerig te onderzoeken – dat wil zeggen, om de lichamelijkheid, sensualiteit en het geleefde leven van dit lichaam te bewonderen. Onze blik wordt behoed voor seksuele prikkeling door de botte en enigszins agressieve manier waarop de linkerdij in beeld komt, en de bijna klinische observatie van de handen. Gecombineerd met het grote formaat (doorgaans 100 x 150 cm) en de nauwgezette details, bezitten Pearlsteins naakten een monumentale kracht en rijkdom die sinds Jean-Désiré-Gustave Courbet niet meer gezien is, gecombineerd met de harde, koele feitelijkheid van Pop Art en Minimalisme.
Gedurende zijn carrière schilderde Pearlstein ook landschappen en architectuurstudies, vaak dezelfde scènes die te zien zijn op toeristische ansichtkaarten en in reisgidsen. Verrassend genoeg zijn deze afbeeldingen rechttoe rechtaan gecomponeerd; de monumenten zijn niet afgesneden of gedeeltelijk verduisterd door tussenliggende objecten, zoals bij de naakten wel het geval is. Deze vereenvoudiging stelt Pearlstein in staat om de vertrouwdheid van het landschap te doorbreken door het tot in de kleinste details weer te geven. 
De Grote Sfinx van Gizeh (1979, 74x104 cm) laat zijn interesse zien in het nauwkeurig vastleggen van de stenen. Deze zeer subtiele kleurvariaties benadrukken de kleurthema's van Pearlsteins techniek: kleuren met een sterk contrast in waarde, allemaal met een vergelijkbare ingetogen verzadiging, en mengsels die evenzeer naar grijs als naar een andere kleur neigen. Pearlstein organiseert de zeer subtiele kleurcontrasten van de stenen binnen een kader van sterke licht- en donkerwaarden (de scheuren in de rotsen). Er is een subtiel gevoel van eerbied in de opwaartse kijkhoek en het verkleinde silhouet van de nabijgelegen piramide van Cheops. De manier waarop de blauwgrijze lucht is weergegeven, doet denken aan een fresco-achtergrond en harmonieert tevens met de stenen oppervlakken van de Sfinx. Net zoals Pearlsteins naakten de individuele eigenaardigheden van anonieme modellen benadrukken, lijken zijn landschappen de fysieke bijzonderheden te bevestigen van plaatsen en monumenten die anoniem zijn geworden doordat ze eindeloos worden gereproduceerd als de clichés van onze cultuur.
Het standaard naslagwerk, dat inmiddels wat gedateerd is, is Philip Pearlstein: Drawings and Watercolors by John Perreault (Harry N. Abrams, 1988). Een iets eerder, maar ambitieuzer overzicht is te vinden in Philip Pearlstein: The Complete Paintings by Russell Bowman, Hilton Kramer and Irving Sandler (New York: Alpine Fine Arts Collection, 1983).
